Netcongestie: waarom het stroomnet vol zit | Kennisbank

De kern

Het elektriciteitsnet is ontworpen voor eenrichtingsverkeer (centrale → gebruiker)

en veel kleinere vermogens. Elektrificatie (warmtepomp, EV, zon) laat vraag én invoeding exploderen; verzwaren duurt jaren (vergunningen, personeel, materiaal).

Gevolgen die lezers merken: wachtlijsten voor (zwaardere) aansluitingen in

steeds meer gebieden, omvormers die op zonnige middagen afschakelen (curtailment, overspanning), en druk op de avondpiek in de winter.

Belangrijke nuance voor warmtepomp-artikelen: **~80% van de woningen kan een

warmtepomp aan op de bestaande aansluiting** (mits goed gekozen en ingeregeld); netcongestie is zelden een reden om er vanaf te zien.

De avondpiek

Kritieke uren: 16:00-21:00 op koude winterdagen. Daar knelt het eerst.
Oplossing 1: netverzwaring (loopt, maar traag). Oplossing 2: flexibiliteit,

verbruik verschuiven. Daar zit het nieuws: het flex-programma van netbeheerders (vergoeding voor slim aangestuurde laadpalen, batterijen, hybride en all-electric warmtepompen; 50.000-70.000 huishoudens, 255 MW, gebieden Gelderland, Utrecht, delen van Flevoland en Noord-Brabant).

Concrete bedragen bekend (marktuitvraag 'KV Flex Slimme Apparaten', gepubliceerd

1 juli 2026 op inkoopplatform Mercell): jaarlijkse beschikbaarheidsvergoeding aan de marktpartij (doorgaans de energieleverancier) van €60/kW/jaar bij 2 uur inzetduur, €90 bij 4 uur, €120 bij 6 uur, plus een eenmalige kostenvergoeding die afloopt van €75.000 (eerste MW gecontracteerd vermogen) naar €0 (vanaf zesde MW), max. €900.000 per marktpartij. Zonnepaneelomvormers vallen buiten deze eerste uitvraag. Inschrijven kan tot 31 maart 2027 (of eerder als een congestiegebied vol is); inzet start november 2026. Let op: het geld gaat naar de marktpartij, niet automatisch naar het huishouden, die bepaalt zelf wat hij doorgeeft. Bron: Netbeheer Nederland/Enexis/ Liander/Stedin (persbericht 25-26 juni 2026); specifieke bedragen zoals gemeld door Solar & Storage Magazine (10 juli 2026), die de aanbestedingsleidraad citeert.

Hoeveel zon kan het net structureel aan?

Peer-reviewed onderzoek van energie-onderzoeker Hassan Gholami (Multiconsult/

Universiteit van Stavanger), gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift *Land* (juni 2026), berekent per Europees land de "maximaal haalbare capaciteit": het grootste zonnepark waarvan de opwek nooit, ook niet op het felste zonuur van het jaar, boven de landelijke elektriciteitsvraag uitkomt. Voor Nederland komt dat uit op ongeveer 18,6 GWp.

Eind 2024 stond er volgens de monitor zonne-energie van RVO al 28,62 GWp aan

zonnepanelen in Nederland, ruim 50% boven die berekende grens, en het aantal groeit door. Van de 38 onderzochte Europese landen zitten alleen Nederland en Cyprus al boven hun eigen grens. Zuid-Europese landen kunnen dankzij sterkere, constantere instraling verhoudingsgewijs veel meer zon verwerken (24-27% van de stroomvraag) dan Nederland (17-18%).

Bruikbaar als hard, wetenschappelijk cijfer bij artikelen over curtailment en de

noodzaak van eigen verbruik/batterijopslag: het onderbouwt waarom omvormers steeds vaker afschakelen en waarom teruglevering structureel minder waard wordt. Bron: Gholami, "Assessment of Solar Energy Capacity Across Europe" (*Land*, juni 2026); installatiecijfer NL via RVO-monitor zonne-energie (peildatum 31-12-2024).

Begrippen (voor consistente uitleg)

Term	Betekenis in gewone taal
Netcongestie	file op het stroomnet: meer vraag/aanbod dan de kabels aankunnen
Curtailment	opwek (zonnepanelen) wordt tijdelijk afgeknepen of schakelt zelf af
Congestiemanagement	grootverbruikers betalen/krijgen betaald om te schuiven
Capaciteitstarief	nettarief op basis van (piek)vermogen i.p.v. alleen kWh; discussie loopt, invoering consumenten niet vóór 2028 verwachten
Tijdsafhankelijk transporttarief	nettarief dat meebeweegt met het tijdstip van verbruik i.p.v. een vast jaarbedrag; piekmomenten duurder, rustige momenten goedkoper
Slim laden / flex	automatisch verschuiven naar rustige (goedkope) uren

Tijdsafhankelijke transporttarieven: stand van zaken

De ACM stelde op 13 mei 2026 een codewijzigingsvoorstel voor: twee derde van het

nettarief voor kleinverbruikers wordt volume- en tijdsafhankelijk, een derde blijft capaciteitsafhankelijk (zoals nu). De ACM verwacht eind 2026 hierover een besluit.

Het ministerie van EZK startte op 6 juli 2026 een internetconsultatie over de

Energieregeling en de Regeling Gegevensuitwisseling Energiewet die nodig zijn om dit tarief technisch mogelijk te maken; reageren kan tot 1 september 2026.

Tariefstructuur uit de consultatie: maximaal vier tariefniveaus over **vijf

tijdsblokken per dag**, met apart onderscheid tussen een zomer- en winterperiode. De exacte tarieven zelf stelt de ACM pas vast na goedkeuring van het codewijzigingsvoorstel.

Kritiek/zorgpunt (Kamervragen): huishoudens met een (hybride) warmtepomp of laadpaal

verbruiken bovengemiddeld veel stroom, vaak juist tijdens piekmomenten (avond, winter), en kunnen dus harder geraakt worden. Kabinetsargument: het stimuleert juist verschuiven van verbruik, wat de nettarieven voor iedereen op termijn minder hard laat stijgen.

Tijdlijn: pas na afronding van zowel het ACM-traject als de implementatie bij

netbeheerders kan het nieuwe tarievenstelsel ten vroegste in 2029 ingaan. Voor 2026 en 2027 verandert er niets aan de rekening.

Wat kan de lezer ermee?

Laadpaal met load balancing kiezen: geen verzwaring nodig, geen wachttijd.
EV en boiler standaard buiten de avondpiek laten laden (scheelt óók geld op dynamisch).
Bij curtailment-klachten: eerst spanningsprobleem laten meten, soms lost een

andere fase-verdeling of kabel het op.

Meedoen aan flex-programma's: vergoedingen zijn nu bekend (zie hierboven), navragen

bij de energieleverancier of hij meedoet en wat dat concreet oplevert.

Contenthaken

E6 (dossier netcongestie), E13 (flex-vergoedingen), E14 (capaciteitstarief),

L9 (load balancing), Z13 (omvormer schakelt af), W-artikelen met de 80%-nuance. Nieuw hard cijfer (NL 18,6 GWp-grens vs. 28,62 GWp geïnstalleerd) is sterk bewijs voor Z13 en E10 (terugleveren na 2027).

Nieuwsbron: kwartaalrapportages netbeheerders, capaciteitskaart (via Netbeheer NL).